धरान ।  नेपालको आर्थिक अवस्थालाई झल्काउने महत्वपूर्ण सूचकको रूपमा सेयर बजारलाई लिइन्छ। यही कारणले गर्दा रेडियो, टेलिभिजन, पत्रपत्रिका, र अनलाइन सञ्चारमाध्यममा आर्थिक समाचारमा नेप्से परिसूचकको अद्यावधिक जानकारी नियमित रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। सेयर बजारका समाचारहरूबिना आर्थिक बिटका समाचारहरू पूर्ण रहँदैनन्, जसले गर्दा सेयर बजारको विकास र विस्तारमा सञ्चार माध्यमहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण ठानिन्छ। दैनिक समाचारहरूमा नेप्से परिसूचक अघिल्लो दिनको तुलनामा कति अंकले बढ्यो वा घट्यो भन्ने विवरण प्रस्तुत गरिन्छ।

नेप्से परिसूचक के हो?

नेप्से परिसूचक नेपाल स्टक एक्सचेन्जले प्रकाशित गर्ने मापन हो, जसले नेपालका सूचीकृत कम्पनीहरूको शेयर मूल्यको उतारचढावलाई मापन गर्छ। यसलाई नेपाल पुँजीबजारको महत्वपूर्ण मापक मानिन्छ, र अर्थतन्त्रको सूचकाङ्कको रूपमा पनि लिइन्छ। सरकारको बजेट र विभिन्न आर्थिक प्रतिवेदनहरूमा देशको सेयर बजारको अवस्थालाई जनाउनका लागि नेप्से परिसूचकलाई समावेश गरिन्छ।

परिसूचकको गणना कसरी हुन्छ?

नेप्से परिसूचकको गणना गर्दा आधार वर्ष (वि.सं. २०५० साल माघ ३०) को मूल्य र वर्तमान सेयर मूल्यको तुलनामा मापन गरिन्छ। हाल नेप्सेमा सूचीकृत कम्पनीहरूको करिब ६५% संस्थापक सेयर र ३५% साधारण सेयर रहेको छ।

नेप्से परिसूचकका विभिन्न प्रकारहरू

सेन्सेटिभ इन्डेक्स: क वर्गका कम्पनीहरूको शेयरको आधारमा सेन्सेटिभ इन्डेक्स गणना गरिन्छ। यसमा सूचीकृत कम्पनीहरूको चाललाई मापन गरिन्छ, जसमा नेप्सेले 'क' वर्गमा वर्गीकृत कम्पनीहरूको वर्तमान र आधार मूल्यलाई तुलनात्मक रूपमा गणना गर्छ।

फ्लोट इन्डेक्स: सर्वसाधारणले कारोबार गर्न सक्ने सेयरहरूको आधारमा फ्लोट इन्डेक्स गणना हुन्छ। साधारण समूहका सेयरहरूको उतारचढावलाई मापन गर्ने यो सूचकबाट कारोबारको यथार्थपरक चित्रण गरिन्छ।

सेन्सेटिभ फ्लोट इन्डेक्स: क वर्गका कम्पनीहरूको कारोबारयोग्य सेयरहरूको आधारमा सेन्सेटिभ फ्लोट इन्डेक्स गणना गरिन्छ। यो सूचकले वास्तविक सेन्सेटिभ इन्डेक्सको मापन गर्छ।

समूहगत परिसूचकहरू: नेप्सेले विभिन्न समूहको आधारमा पनि परिसूचकको मापन गर्छ। हाल ९ वटा समूहगत परिसूचकहरू मापन गरिन्छन्: वाणिज्य बैंक, विकास बैंक, वित्त कम्पनी, होटल, उत्पादन तथा प्रशोधन, व्यापार, जलविद्युत्, बिमा, र अन्य।

नेप्सेको आर्थिक महत्त्व

नेप्से परिसूचकले नेपालको सेयर बजारको दैनिक स्थितिलाई मापन गरी आर्थिक सञ्चारका माध्यमहरूमा महत्वपूर्ण स्थान पाएको छ। देशको आर्थिक स्थितिको सूचकका रूपमा, नेप्सेले लगानीकर्ताहरूलाई बजारको स्थितिबारे आवश्यक जानकारी प्रदान गर्दै आइरहेको छ।